Personeel: opleidingen

Door maatschappelijke veranderingen, zoals digitalisering en  veranderende behoeften van klanten, worden andere eisen gesteld aan de bibliotheken én aan de mensen die in de bibliotheken werken. Bibliotheekmedewerkers hebben daardoor extra competenties nodig.
Hoe spelen de opleidingen daar op in?.

mbo deelname opleidingen informatiedienstverlening IDV

Instroom  Informatiedienstverlening loopt terug
De ROC’s hebben al enige jaren te maken met een terugloop van de studentenaantallen op de mbo-opleiding IDV (informatiedienstverlening). In 2007 waren er nog 128 inschrijvingen voor de opleiding IDV. In 2011 was dit gehalveerd. Traditioneel volgen meer vrouwen dan mannen deze opleiding. De laatste jaren is het aandeel van de vrouwen iets gedaald: van 88% naar 80%.

hbo deelname opleidingen Informatiedienstverlening en management

Instroom  IDM stabiel
Aan de opleidingen IDM (excl. HVA) ligt de verhouding mannen/vrouwen ongeveer gelijk. Het aandeel vrouwen schommelde in de periode 2008-2012. tussen 41 en 45%.

Opleidingaanbod niet compleet Uit onderzoek van het Siob is gebleken dat het huidige opleidingsaanbod op zowel mbo- als hbo-niveau onvoldoende tegemoet komt aan de competenties die van de medewerkers worden gevraagd. In beide opleidingen ontbreekt het aan aandacht voor lobby en vertegenwoordiging.
In het mbo ligt de focus op front-officetaken (klantcontact, begeleiding in informatie vinden en bij activiteiten alsmede bij het presenteren van de dienstverlening). Andere themagebieden dan kennis en informatie zijn niet verplicht binnen deze opleiding. Daardoor krijgen leesbevordering, laaggeletterdheid en mediawijsheid te weinig aandacht in de opleiding.
In het hbo-profiel en in de hbo-curricula zijn weinig raakvlakken  gevonden met de (huidige) uitdagingen en taken van de openbare bibliotheken. Relevante themagebieden die te maken hebben met andere  domeinen dan kennis en informatie (waarop de bibliotheek een maatschappelijke functie bekleedt) ontbreken. Wel krijgen organisatorische competenties rond projectmanagement in de opleiding veel aandacht.

In het onderzoeksrapport wordt aangegeven over welke competenties de bibliotheekmedewerkers in enerzijds de frontoffice en anderzijds in de backoffice dienen te beschikken. De nieuwe competenties hebben als uitgangspunt de vijf kernfuncties van de bibliotheken:

  • Lezen en literatuur (mediafunctie)
  • Kennis en informatievoorziening (informatiefunctie)
  • Ontwikkeling en Educatie (educatiefunctie)
  • Cultuur (culturele functie)
  • Ontmoeting en debat (ontmoetingsfunctie)

Vertaald naar de praktijk in de bibliotheek leiden de kernfuncties tot de bevordering van het lezen, vergroting van mediawijsheid, het verschaffen van informatie over kunst en cultuur, literatuur, enz. Daarnaast wordt er in het rapport ook aandacht besteed aan competenties rondom beleid en organisatie, cultuur en maatschappij en aan persoonlijke competenties.
Zie ook: Competentie-index voor het bibliotheekveld; handvatten voor competente medewerkers.

Betere opleidingen Met instemming van alle belangrijke partijen in het bibliotheekveld is een nieuwe competentie-index ontwikkeld voor het bibliotheekveld. De competentie-index is erop gericht de huidige opleidingen opnieuw in te richten en nieuwe opleidingsmodules te ontwikkelen.
Het  Siob en de VOB werken samen om de opleidingen te verbeteren. Daarbij wordt gebruik gemaakt van onderwijsproducten die recent ontwikkeld zijn op het gebied van nieuwe media, leesbevordering en pedagogisch-didactische vaardigheden. IDM- en IDV-opleiders als ROC van Twente en Saxion Hogeschool zullen vanaf begin 2012 de mogelijkheid bieden opleidingen of opleidingsmodules nieuwe stijl te volgen. Deze nieuwe korte modules zullen passen in het reguliere onderwijstraject van mbo- en hbo-onderwijs.
Daarnaast wordt gewerkt aan het opzetten van een leiderschapsprogramma. De gedachte is om talentvolle professionals kennis te laten maken met de politiek-bestuurlijke aspecten van het besturen en runnen van een moderne bibliotheek. De opleiding zal het karakter hebben van een ‘master in public administration’. Mogelijk wordt samengewerkt met de VNG zodat talent uitgewisseld kan worden.