Leerfunctie bibliotheken

De openbare bibliotheken hebben een belangrijke functie bij de educatie.

Educatie is een van de kerntaken van de bibliotheek, zoals toenmalig minister Plasterk op 3 april 2008 in het kader van de slotmanifestatie Bibliotheekvernieuwing nogmaals uitsprak. Toen was niet precies bekend in hoeverre bibliotheken de leerfunctie vervulden. De gegevens die beschikbaar waren, dateerden uit 2006 en gaven te weinig inzicht.

De bibliotheek neemt deze taak serieus. Bibliotheken werken veel samen met reguliere onderwijsinstellingen; zie ook de Wet op het specifiek cultuurbeleid: hoofdstuk IVA Artikel 11B 5.a). Daarnaast vervullen zij belangrijke taken op het gebied van informeel onderwijs.

In het kader van het project Kunst van Lezen werkt de bibliotheeksector in samenwerking met Stichting Lezen aan een sterkere verbinding tussen bibliotheek en basisonderwijs in het project Bibliotheek op de Basisschool. Het project heeft tot doel de lokale bibliotheek en basisschool samen een volwaardige schoolbibliotheek te laten inrichten. Per 1-1-2011 werkten reeds 142 basisscholen mee aan dit project.

Een schoolBiEB is een ondersteunende voorziening in de school voor kinderen, hun ouders en de leerkrachten. In een schoolBiEB werken basisschool en Bieb intensief samen aan: leesbevordering, leesplezier, taalontwikkeling, uitbreiding van de woordenschat van de leerlingen en informatievaardigheden en mediawijsheid/ In Den Bosch opent  Bibliotheek ’s-Hertogenbosch tussen 2010 en 2014 in alle 50 basisscholen in Den Bosch een schoolBiEB.

In het kader van de beleidslijn Leven Lang Leren heeft de Vereniging van Openbare Bibliotheken in 2009 onder de openbare bibliotheken een onderzoek laten doen naar de leerfunctie van bibliotheken (Kasperkovitz, van Tits en von der Fuhr 2009). Hieronder valt ook de dienstverlening aan laaggeletterden en anderstaligen, met name inburgering. Meer dan de helft van de bibliotheken heeft aan het onderzoek meegewerkt. Er is onderzocht in welke mate bibliotheken faciliteiten hebben waarmee de leerfunctie vormgegeven kan worden en wat daarbij het educatieve aanbod is. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen het algemene aanbod en het aanbod voor speciale doelgroepen.

Resultaten  
56% van de bibliotheken heeft meegedaan aan het onderzoek. Het rapport verscheen in 2010 in druk. Een selectie van de resultaten hieruit:

  • Werkplekken en aparte ruimten Bijna 80% van de onderzochte bibliotheken biedt in alle of ten minste enkele vestigingen rustige werkplekken voor personen. Een aparte cursus- of ontvangstruimte voor groepen ontbreekt in 25% van de bibliotheken in alle vestigingen.
  • Internet en digitale content Bij 90% van de bibliotheken heeft het publiek in alle vestigingen toegang tot internet en tot digitale informatie.
  • Bijeenkomsten Bijna alle bibliotheken bieden leeskringen, schrijversavonden en themabijeenkomsten aan in een of meer vestigingen. Voor themabijeenkomsten en lezingen moet vaak betaald worden, voor debatten niet.
  • Ouderen 75% van de bibliotheken heeft voor ouderen een speciaal op hen gericht aanbod.
  • Laaggeletterden vinden in iets meer dan 50% van de bibliotheken een speciaal op hen gericht aanbod. Zie ook Laaggeletterdheid.
  • Anderstaligen In 40% van de bibliotheken is een speciaal aanbod voor anderstaligen.
  • Leesbevordering 70 tot 80% van de bibliotheken biedt in enkele of alle vestigingen op diverse manieren leesbevordering aan.
  • Samenwerkingspartners
    • Meer dan 80% van de bibliotheken werkt in alle vestigingen samen met het basisonderwijs. Met het vmbo, havo/vwo en ROC basis- en volwasseneneducatie wordt vaak in minimaal één vestiging samengewerkt. Van de andere educatieve instellingen werken bibliotheken het meest samen met kunsteducatieve instellingen en met het bijzonder onderwijs.
    • Overige samenwerkingspartners zijn zorg- en welzijnsinstellingen. Hiermee wordt vaker samengewerkt dan met onderwijsinstellingen. Met name met peuterspeelzalen, kinderdagverblijven werken de meeste bibliotheken in een (soms alle) vestiging(en) samen.
    • Met culturele organisaties werkt 70% van de bibliotheken in een of meer vestigingen samen.
    • Met (kinder)boekhandels werken de bibliotheken op grote schaal samen.

In een aparte bijlage zijn de resultaten per provincie weergegeven. Het betreft de faciliteiten, het aanbod voor speciale doelgroepen en de samenwerking met het onderwijs. Gezien de aard van dit deel van het onderzoek kunnen er geen vergelijkingen tussen provincies gemaakt worden.